Call for papers: Typografie in mediahistorisch perspectief

Editors Jack Post & Ewan Lentjes

Sinds Gutenbergs uitvinding van de losse letters in de vijftiende eeuw heeft het typografisch systeem een centrale plaats ingenomen in de Westerse mediacultuur. Volgens Marshall McLuhan is het typografisch drukprocedé de invloedrijkste technologische revolutie in de Westerse geschiedenis. De typografie heeft zich gaandeweg ontwikkeld tot een complex en dynamisch cultureel informatiesysteem dat garant staat voor het verwerken en verspreiden van kennis. De opeenvolgende mediarevoluties, met name die in de negentiende en twintigste eeuw, leidden tot verregaande veranderingen in de verspreiding en receptie van tekst en informatie en hebben tot een omwenteling geleid in de traditionele opvattingen over lezen, schrijven en de intellectuele praktijk. De recente opkomst van digitale mediatechnologieën dwingen ons de eeuwenoude typografische opvattingen over het boek, de letter, lay-out en lettertype en niet te vergeten het vak van de typograaf grondig te herzien.

Typografie – en het letterontwerp in het bijzonder – was oorspronkelijk het vakgebied van een kleine elite van hooggespecialiseerde ambachtslieden. De industrialisatie en de introductie van nieuwe technologieën voor het ontwerp van letters, het drukken en de reproductie hadden radicale veranderingen tot gevolg. Het vak van de typograaf veranderde stap voor stap in dat van de grafisch ontwerper, in de twintigste eeuw leidde de introductie van ‘motion graphic design’ – voor multimedia zoals film en televisie, en later webontwerp – en van ‘interactive design’ tot een verdere expansie van het vak van grafisch ontwerper. Momenteel bevinden we ons op een volgend omslagpunt, omdat de kennis en vaardigheden van letter- en tekstontwerp niet meer uitsluitend tot het domein van experts behoren. Met name de opkomst van goedkope digitale productiemiddelen en de open uitwisseling van kennis en gereedschappen (tools) via sociale media (Web 2.0) hebben een nieuwe generatie van Do It Yourself ontwerpers in het leven geroepen.

De vele verschijningsvormen van de nieuwe-mediacultuur zijn het gevolg van een structurele revolutie die we nog niet geheel kunnen overzien, aangezien we ons er nog midden in bevinden. Desalniettemin constateren we dat de nieuwe-mediarevolutie geheel nieuwe communicatievormen introduceert, die we voorlopig alleen kunnen begrijpen door deze af te zetten tegen die van de ‘oude (typografische) drukcultuur. We leven in een tijd waarin het culturele typografische systeem op de schop gaat, wat verregaande gevolgen heeft voor de informatieverwerking en kennisoverdracht. Dit themanummer van TMG stelt de prangende vraag wat we kunnen leren van de culturele, esthetische en sociale veranderingen die het gevolg waren van eerdere typografische ‘revoluties’, zoals de ‘uitvinding’ van de drukpers in de tweede helft van de vijftiende eeuw, het ontstaan van nieuwe vormen van geletterdheid en het publieke debat in de zestiende eeuw, de standaardisatie- en rationalisatieprocessen van lettertypen in de late zeventiende eeuw, de ontwikkeling van massaproductie van drukwerk in de negentiende eeuw of de avant-garde bewegingen in de twintigste eeuw.

De bijdragen richten zich bij voorkeur op onderwerpen gerelateerd aan de Nederlands/Vlaamse media- en communicatiegeschiedenis. De onderstaande lijst van mogelijke onderwerpen is indicatief (en niet uitputtend):

- typografie en de verspreiding van kennis en informatie in de (vroeg)moderne tijd

- typografie en het publieke domein: wetenschappelijke ontwikkeling en publiek debat

- letterontwerp: het ambacht van typograaf

- druktechnieken en -technologieën (en de nieuwe marktgeleide economie)

- geschiedenis van Nederlands-Vlaams typografisch ontwerp

- geschiedenis van de boekdrukkunst en het boek

- beeld - tekstrelaties (zestiende eeuwse allegorische prenten, negentiende eeuwse boeken en tijdschriften)

- historische artistieke avant-gardes

- typografie en industriële massacultuur

- Do It Yourself en nieuwe digitale drukculturen (dtp, Punk, fan cultures, amateur correspondents)

- kinetische typografie

- typografie in mode, architectuur, de kunsten ...

- corporate design (PTT, SHV, KLM, NS)

- reclame, affiches

- typografie voor televisie, computer, film

- typografie voor elektronische media (teletekst, billboards, verkeersborden) en informatie design

- digital typografie

- Verras ons !

Voorstellen (circa 300 woorden) voor peer-reviewed artikelen (6000-8000 woorden) en niet-peer reviewed essays (3000-5000 woorden) kunnen worden ingediend bij de redactie, via Dr. Jack Post (j.post@maastrichtuniversity.nl) voor 10 januari 2016. Een definitieve versie van het artikel dient uiterlijk 1 mei 2016 te worden ingestuurd. Het nummer verschijnt eind 2016.

Het Tijdschrift voor Mediageschiedenis is een Nederlandstalig peer-reviewed wetenschappelijk tijdschrift dat tweejaarlijks online in open-access verschijnt. De redactie accepteert bijdragen in het Nederlands en het Engels. Zie voor auteursrichtlijnen de website: http://www.tmgonline.nl/index.php/tmg/about/submissions#authorGuidelines

Meer informatie over de oproep tot bijdragen Dr. Jack Post: j.post@maastrichtuniversity.nl

 



ISSN: 2213-7653