Gezien, gehoord, gelezen

Gezien, gehoord gelezen

Marianne Thys

Marianne Thys
Beelden van de Wereld. 100 films van de Cinémathèque de la Fédération Wallonie-Bruxelles
Brussel (Editions Yellow Now - Cinémathèque de la Fédération Wallonie-Bruxelles) 2011, 208 p., € 28,-, isbn 978 2 87340 299 0

In België bestaat er op het overkoepelende federale niveau geen ‘nationale’, aan de Belgische staat toebehorende instelling die verantwoordelijk is voor de conservering van film- en ander beeldmateriaal. In de praktijk wordt die functie nillens willens waargenomen door de Cinematek, zoals het Koninklijk Belgisch Filmarchief momenteel genoemd wil worden. Op het regionale niveau heeft de Vlaamse gemeenschap, die waar nodig een beroep doet op de Cinematek, evenmin een eigen filmarchief. De Waalse gemeenschap daarentegen beschikt wel over een eigen audiovisueel archief. Deze instelling ging jarenlang door het leven als de Cinémathèque du Ministère de la Communauté française. Het huidige politieke klimaat, waarin de Franse gemeenschap (met het oog op een eventuele opsplitsing van België) de banden met Brussel wil benadrukken, leidde tot een naamsverandering tot Cinémathèque de la Fédération Wallonie-Bruxelles.

De Cinémathèque werd opgericht in 1946 en fungeert, in tegenstelling tot de Cinematek (waar het goede relaties mee onderhoudt) als een soort mediatheek, die documentaire filmproducties verwierf en vervolgens ter beschikking stelde van scholen en andere educatieve instellingen. Vroeger ging het echt om het verhuren of ter beschikking stellen van filmkopieën (pellicule), vandaag om VHS cassettes en (vooral) DVD schijfjes, wat onder andere het digitaliseren van de eigen collectie impliceert. Om haar 65e verjaardag in de verf te zetten, bracht de Cinémathèque in 2011 een fraai vorm gegeven en rijkelijk geïllustreerd boek uit, waarin 100 films uit de collectie worden voorgesteld. Opmerkelijk genoeg – en dit verdient applaus, want de hierboven vermelde naamsverandering maakt al duidelijk hoe gevoelig dit ligt – werd besloten om het boek niet alleen in het Frans, maar ook in het Nederlands uit te geven. Het betreft, voor alle duidelijkheid, geen tweetalige publicatie: het Franse Mémoires du Monde werd apart vertaald/gepubliceerd als Beelden van de wereld. De Franse regisseur/scenarist/schrijver Jean-Louis Comolli werd gevraagd een proloog te schrijven, maar de eigenlijke redactie was in handen van Marianne Thys. Een uitstekende keuze: Marianne Thys werkte in een vorig leven voor de Cinematek, stelde het lijvige Belgian Cinema - Le Cinéma Belge - De Belgische Film (1999) samen en heeft de know-how om bekende en onbekendere filmproducties in hun cultuurhistorische context te plaatsen.

Beelden van de wereld is een mooi alternatief, maar moet noodgedwongen de duimen leggen voor de originele titel. Mémoires du Monde verwijst immers naar Toute la mémoire du monde (1956), de korte documentaire waarin Alain Resnais de Franse Bibliothèque Nationale aanprees als schatbewaarder van het (mondiale) geheugen. Dit boek vertrekt vanuit hetzelfde uitgangspunt en bewijst dat films, net als boeken, als een geheugen kunnen functioneren. Daartoe selecteerde Marianne Thys persoonlijk 100 films uit 8.000 titels tellende collectie van de Cinémathèque. Beelden van de wereld is dus een bloemlezing uit de Belgische maar ook uit de internationale geschiedenis van de documentaire film en korte animatiefilm, waarbij Thys 100 films inhoudelijk bespreekt. De inhoud van de gekozen films komt vanzelfsprekend aan bod, maar veeleer dan om een korte inhoud, gaat het om een appreciatie of analyse van een bepaald thema, een regisseur, een belangrijke trend…. Daarbij vinden we ‘usual suspects’ als Henri Storck, Bert Haanstra, Joris Ivens en John Schlesinger, maar ook minder evidente producties, zoals films die het Marshallplan moesten promoten. Tussen de filmbesprekingen door duiken af en toe kaderstukken op, waarin bijvoorbeeld dieper wordt ingegaan op de internationale invloed van de National Film Board of Canada (John Grierson) of op het fenomeen van de Duitse Kulturfilm (waarvan vele exemplaren na de Tweede Wereldoorlog in gecensureerde versie in het Belgisch onderwijs werden ingezet).

Marianne Thys levert met dit boek niet alleen een lezenswaardige introductie tot de collectie van Cinémathèque (mission accomplished) maar vooral een prikkelende uitnodiging tot het (her)ontdekken van de rijke kortfilmproductie (doorgaans documentaire maar soms ook animatie) die in zo vele filmgeschiedenissen ondergesneeuwd raakt.

Roel Vande Winkel



Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 3.0 License.

ISSN: 2213-7653